Lễ hội đền Đức Hoàng

Lễ hội đền Đức Hoàng diễn ra từ ngày 28/1 đến 01/2 âm lịch hằng năm với nghi lễ rước kiệu quanh đầm sen và nhiều trò chơi dân gian, thể hiện đời sống văn hóa tâm linh đặc sắc của người dân Yên Thành.

Đây là thắng cảnh độc đáo, hài hòa giữa cảnh sắc tự nhiên non xanh nước biếc và kiến trúc tâm linh tín ngưỡng cổ xưa, từng được xem là một trong “Đông Thành bát cảnh” (Yên Thành và Diễn Châu ngày nay).

Nguyên xưa, đây chỉ là một ngôi miếu nhỏ đơn sơ thờ thần Rắn – vị thần tiêu biểu của cư dân nông nghiệp lúa nước. Truyền thuyết dân gian kể rằng, ở làng Diệu Ốc, xã Giai Lạc có bàu Ác. Ven đầm có đôi vợ chồng nông dân phúc đức nhưng hiếm muộn. Một hôm, người vợ xuống tắm dưới đầm rồi đậu thai, sinh hai quả trứng, nở ra hau con rắn. Họ coi rắn như con, sớm tối không rời. Một hôm, trong lúc làm ruộng, người cha sơ ý cuốc đứt đuôi một con rắn. Con rắn cụt bỏ đi nơi khác. Con rắn lành ở lại bàu Ác, về sau được nhân dân lập miếu thờ tôn làm Thành hoàng làng của làng Diệu Ốc. Năm 1505, đền được tôn tạo, xây dựng nhà thượng điện, năm 1882 xây thêm trung điện và đến năm 1936 xây thêm hạ điện. Sau này phối thờ Sát Hải Đại Vương Hoàng Tá Thốn, vị tướng tài ba có công lớn trong cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên Mông ở thế kỷ XIII. Ông sinh năm 1254 tại làng Vạn Phần, huyện Đông Thành, (xã Đức Châu ngày nay), có tài bơi lội hơn người. Khi đất nước bị quân Nguyên Mông xâm lược, ông được Trần Hưng Đạo chọn làm Nội thư gia, sau đó gia nhập vào đội thủy binh thiện chiến của nhà Trần.

Trong trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng năm 1288, ông thống lĩnh hàng vạn thủy binh, dùng chiến thuật lặn xuống sông đục thuyền địch, góp phần đại phá giặc trên sông Bạch Đằng. Vua Trần Nhân Tông phong ông là “Sát Hải Chàng lại Đại tướng quân” giao thống lĩnh Thủy quân phòng giữ vùng duyên hải và cấp vùng đất Vạn Tràng, xã Long Thành, Yên Thành ngày nay cho ông. Ở đây, ông đã có công lớn trong việc chiêu dân, khai khẩn đất đai, lập làng, mở trường dạy học, dạy nghề cho dân. Một lần đi tuần thú xứ Thanh Hóa, ông lâm bệnh rồi mất. Ông được Vua phong tước hiệu “Trung dũng Bảo dực trung hưng, hộ Quốc tý dân, Sát Hải Đại tướng quân, Thiên Bồng nguyên soái chi thần”, sắc phong “Thượng đẳng tôn thần” và sắc chỉ cho nhiều địa phương vùng sông nước lập đền thờ Ngài, trong đó có đền Đức Hoàng.

Đền Đức Hoàng còn phối thờ Liễu Hạnh công chúa và Bạch Y Công chúa. Liễu hạnh công chúa là vị thần trong tín ngưỡng thờ Mẫu, một trong “Tứ bất từ” trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Thánh Mẫu Liễu Hạnh là một người tài hoa, đức hạnh, yêu thương nhân dân, luôn cứu khổ cứu nạn cho người dân. Từ thời Lê đến thời Nguyễn đều cấp sắc phong cho bà, tôn phong là “Mẫu nghi thiện hạ”

Bạch Y công chúa, tương truyền là con gái Hồ Quý Ly, một nàng công chúa có tấm lòng nhân hậu, xót thương người nghèo. Một lần bà lập mưu nói dối vua để cứu dân phu đào kênh Sắt (một đoạn của kênh Nhà Lê), bị vua cha tức giận giết chết. Sau khi chết, bà thường hiển linh để cứu giúp những người bị nạn, phù hộ cho đất nước được phồn vinh. Bà được các triều đại phong kiến ban nhiều sắc phong.

Ngôi đền cổ kính mang trong mình giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học thẩm mỹ, là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh tín ngưỡng của nhân dân Yên Thành nói riêng và xứ Nghệ nói chung, đã được xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia tại Quyết định số 95/QĐ-BVHTT, ngày 24/01/1998.