Lễ hội Làng Hồ Khẩu

Làng Hồ Khẩu

Làng Hồ Khẩu nay thuộc phường Bưởi quận Tây Hồ, thời Lê là một phường của Kinh thành Thăng Long; thời Nguyên thuộc tổng Trung, huyện Vĩnh Thuận. Đây là một làng cổ ở ven hồ, có ngòi thông với Hồ Tây nên mới có tên như vậy. Xưa kia, hai phần ba đất đai trong làng là các đồi gò thấp, còn lại là ruộng nằm ven hồ.

Tục truyền thời Hùng Vương đã có dân sinh cơ lập nghiệp, thành ấp Hồ Khẩu, sống bằng nghề đánh cá và trồng sen ven hồ, dân mỗi ngày một đông đúc. Năm 1926, làng có 1294 nhân khẩu.

Dân làng Hồ Khẩu có nghề làm giấy dó từ rất lâu đời. Tục truyền nghềnày có từ giữa thời Lý (đầu thế kỷ XII), do ông Thái Luân đưa nghề đến cho bốn làng vùng Bưởi là: Yên Thái, Đông Thọ, Đông Xã và Hồ Khẩu. Sở dĩ nghề giấy du nhập vào đây sớm vì làng nằm ven hồ Tây, ven sông Hồng và sông Tô, tiện lợi cho việc tập kết nguyên vật liệu là các loại cây gỗ từ vùng núi và trung du chuyển về; cũng tiện lợi cho việc ngâm vật liệu để chế biến thành giấy. Sản phẩm của nghề giấy ở đây lúc đầu là giấy bản và giấy moi, đến đầu thế kỷ XVII dân làng cải tiến kỹ thuật làm được giấy sắc để nhà vua dùng vào việc viết sắc phong cho thần, phong chức tước cho quan lại, viết chiếu, chỉ.

Làng Hồ Khẩu xưa nổi tiếng có nhiều người học hành thành đạt ra làm quan, trong đó dòng họ Lý được biết đến là dòng họ lâu đời, có ba người đỗ Hương cống đầu thời Nguyễn là hai anh em Lý Văn Phức, Lý Văn Hảo cùng đỗ khoa Kỷ Mão đời Gia Long (1819). Em của hai ông là Lý Văn Loát đõ khoa Tân Tỵ đời Minh Mạng (năm 1821). Trong ba anh em thì Lý Văn Phức nổi tiếng hơn cả. Ông làm quan đến Tả Tham tri bộ Hộ, từng được cử đi sứ sang Trung Quốc. Song nói đến ông là nói đến một nhà văn hóa với các bài diễn ca nói về đạo hiếu. Tên của ông được đặt cho một đường phố ở khu vực sân vận động Hà Nội.

Làng Hồ Khẩu có ngôi đình được dựng năm Kỷ Mùi niên hiệu Hoằng Định (1619). Đình thờ Cống Lê và Cá Lễ, tương truyền là hai anh em sống vào thời Hùng Vương, có công đánh giặc giữ nước; đến thời Lý lại âm phù Vua Lý Thái Tổ phá tan giặc. Có thuyết nói đình còn thờ cả Thái Luân - ông tổ nghề giấy. Cạnh đình xưa có Văn chỉ để thờ Khổng Tử và những người đỗ đạt của làng.

Hồ Khẩu còn nổi tiếng là làng có nhiều công trình tín ngưỡng. Làng có ba ngôi đền là đền Thăng Long (Chính Đức từ) thờ Huỳnh Nương công chúa là con Vua Thủy Tề. Đây là biểu hiện của việc thờ nữ thần và thờ Mẫu của người Việt. Cách đền không xa là đền Vệ Quốc thờ Cá Lễ, tương truyền là chồng của bà Huỳnh Nương. Đến nay còn có tên gọi là miếu Giáp Đông vì đền do giáp Đông của làng trông coi. Chếch vào phía trong làng chừng 300 mét là đền Dực Thánh, còn gọi là miếu giáp Bắc vì miếu do giáp Bắc của làng trông coi, thờ Cống Lễ - anh em ruột với Cá Lễ.

Làng còn có nhiều chùa, trong đó chùa Thanh Lâu (tên Nôm là chùa Sãi) nổi tiếng hơn. Chùa nhìn ra Hồ Tây trông rất nên thơ. Chùa được dựng vào đầu thời Lê - Trịnh. Trong chùa còn quả chuông lớn đúc năm Cảnh Thịnh thứ bảy (1799).

Trong một năm, làng Hồ Khẩu có hai kỳ hội: hội tháng Hai. Nét độc đáo của hội này là vào tối 13 (chính hội) có chèo đò cạn tại đền Vệ Quốc. Đội chèo gồm 32 trai tân, từ ngày mồng một đã phải ăn chay để đến tối ngày 13 chia làm 2 đội chèo đò tại sân đền. Hội tháng Tư vào ngày Rằm có rước sư, rước nước cầu an.

Từ một làng cổ, Hồ Khẩu nay đã trở thành phố phường. Trong hướng đi tương lai, Hồ Khẩu trở thành một làng di lịch văn hóa ven Hồ Tây đầy dấu tích của Thăng Long ngàn năm văn hiến.