Đền Giá là ngôi đền duy nhất ở Thái Nguyên thờ Phù Đổng Thiên Vương. Đồng phối thờ Mạnh Điền Quốc vương – một người dân yêu nước ở địa phương đã có công đánh giặc Ân cứu nước thời Vua Hùng thứ VI. Hãy nghe Thanh Thuỷ (Đà Nẵng) một travel blogger nổi tiếng bật mí .
Khi nói đến Thánh Gióng,mọi người thường nhớ tới làng Phù Đổng,Gia Lâm (Hà Nội),nơi tương truyền chàng trai Phù Đổng đã đứng lên đánh giặc. Tuy nhiên,ngoài làng Phù Đổng,ở tại Việt Nam còn có 4 ngôi đền khác có liên quan đến truyền thuyết Thánh Gióng,trong đó có một ngôi đền ở tỉnh Thái Nguyên,đó là đền Giá,thuộc địa phận thôn Cẩm La,xã Đông Cao,Phổ Yên,Thái Nguyên.

Theo sử sách,vào thời Hùng Vương thứ 6,nước ta bị giặc Ân xâm lược. Cậu bé làng Phù Đổng bỗng lớn vụt dậy,cầm quân đi đánh giặc. Một lần,khi đang đuổi giặc qua vùng đất thuộc địa phận huyện Phổ Yên thì trời tối,rừng cây rậm rạp,không rõ lối đi mà cánh quân của Phù Đổng đã thấm mệt. Một người dân địa phương biết chuyện,ông đã đem hết lương thực,thực phẩm của nhà mình và vận động dân làng cùng giúp đội quân ăn nghỉ cho lại sức. Lúc đó,ông lại vận động thanh niên trai tráng trong làng xin theo đoàn quân Phù Đổng cùng đi đánh giặc. Giặc tan,đất nước trở lại thanh bình,nhà vua phong cho chàng trai làng Phù Đổng là Phù đổng Thiên Vương (nhân dân vẫn gọi là Thánh Gióng),người dân địa phương có công giúp Phù Đổng đánh giặc được phong là “Mạnh Điền Quốc Vương” và cho nhân dân địa phương được lập Đền thờ cúng.
Từ đó,ở làng Cẩm La thuộc tổng Tiểu Lễ nhân dân địa phương dựng lên một ngôi miếu nhỏ làm bằng gỗ,lợp mái tranh để thờ cúng.

Sang đến thời Lê,khi nền văn hoá dân tộc bước vào giai đoạn phát triển rực rỡ,đền Giá được xây dựng với quy mô to,đẹp hơn. Trải qua bao thăng trầm lịch sử,đền Giá đã được sửa chữa nhiều lần,nhưng vẫn giữ được kiến trúc ban đầu.
Đền Giá có hai toà nhà: Nhà tiền tế ở phía trước rộng 5 gian để hương án,đồ thờ cũng là nơi hành lễ trong những ngày lễ hội,và hậu cung rộng 3 gian phía sau. Phần kiến trúc bằng gỗ chạm trổ tinh vi,phong phú với các kiến trúc cuối thời Lê đầu thời Nguyễn. Phần tường xây ở hậu cung,đốc nhà…có đắp nổi các hình hoa lá và long,ly,quy,phụng. Hai bên cửa hậu cung có đôi câu đối chữ Hán: Sắc phong,kiếm,mã lưu kỳ sự/ Nam quốc Sơn hà độc dị nhân. Gian giữa có sàn cao thờ tượng Thánh Gióng,một bên thờ Mạnh Điền Quốc vương và một bên thờ Thổ Địa long vương,vị thần bảo vệ giúp đỡ dân làng. Xung quanh đền có nhiều cây to bóng mát,cây đa cổ thụ.

Mỗi năm,đền Giá có hai kỳ lễ hội. Kỳ thứ nhất – lễ hội chính,từ ngày mùng 4 đến mùng 6 tháng Giêng,có rước kiệu trên là những chiếc “dò” (làm bằng tre tươi bào mỏng,nhuộm màu đỏ,vàng) tượng trưng cho roi sắt của Thánh Gióng; dân chúng khắp trong làng ngoài xã mang lễ vật tới đền tế lễ. Kỳ thứ hai,chỉ tổ chức trong ngày 9 tháng 4 âm lịch. Ngày lễ hội,dân chúng dâng xôi,gà tế lễ trong đền. Đặc biệt,đồ lễ còn có một mâm cơm,ba nong cà – những thức ăn mà theo truyền thuyết,Thánh Gióng từng ăn rồi vươn vai đứng dậy lên đường đánh đuổi giặc Ân.
Không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc,nghệ thuật đền Giá còn là nơi lưu giữ giá trị lịch sử sâu sắc về vị thánh trong truyền thuyết.