Đình Tiên Lý: Kiệt Tác Điêu Khắc Gỗ Cổ Truyền Tại Ninh Bình

Bài viết đưa bạn bước vào hành trình khám phá Đình Tiên Lý để cảm nhận trọn vẹn nét đẹp văn hóa tâm linh cùng chiều sâu kiến trúc gỗ cổ truyền của miền quê Ninh Bình thanh bình. Hãy nghe Ma Thị Hải Anh (Ninh Bình) một travel blogger nổi tiếng bật mí .

Mùi gỗ mộc thoảng nhẹ trong gió sớm, bóng đa cổ thụ soi mình xuống mặt hồ phẳng lặng và những nét đục chạm rồng mây tinh xảo từ thế kỷ trước. Tạm rời những cung đường quen thuộc đông đúc, tớ tìm về Đình Tiên Lý tại xã Bình Mỹ (Ninh Bình) để chạm vào nhịp thở êm đềm của một ngôi đình cổ gắn liền với huyền tích thời Hùng Vương. Từng mái ngói phủ rêu, từng khung mộng gỗ mộc mạc nơi đây đang cất giữ những câu chuyện văn hóa giàu cảm xúc chờ bạn khám phá.

Mỗi dịp hương khói, dân làng lại cùng nhau dâng lễ để cầu mong cho mưa thuận gió hòa và mùa màng quanh năm luôn được tươi tốt. Tớ nhận thấy sự gắn kết giữa tín ngưỡng dân gian và truyền thuyết lịch sử đã bồi đắp nên chiều sâu văn hóa rất riêng biệt cho vùng đất này. Những câu chuyện kể về thời đại Hùng Vương được lưu giữ trọn vẹn qua từng thế hệ như một niềm tự hào thiêng liêng ăn sâu vào tiềm thức người dân.

                                                                                                      Nguồn ảnh: Sưu tầm

Bước qua thời kỳ dựng nước thời cổ đại, ngôi đình tiếp tục sắm vai chứng nhân lịch sử trong những phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc. Vào giai đoạn tiền khởi nghĩa đầy gian khó, khoảng sân và gian nhà gỗ của đình từng là nơi cán bộ bí mật hội họp để triển khai đường lối của Đảng. Các đợt tuyên truyền giác ngộ cách mạng cùng phong trào yêu nước của quần chúng nhân dân đều được nhen nhóm và phát triển mạnh mẽ từ chính chốn này.

Xuyên suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ gian khổ, nơi đây trở thành hậu cứ tổ chức nhiều sự kiện chính trị trọng yếu của địa phương. Từng khoảng sân, cột gỗ và bờ tường rêu phong dường như đều nhuốm màu thời gian cùng tinh thần quả cảm của bao lớp cha anh. Tớ cảm nhận rất rõ ý chí kiên cường và tinh thần đoàn kết vượt khó của dân làng Tiên Lý khi lắng nghe các câu chuyện hào hùng này. Những lớp trầm tích ấy đã bồi tụ nên giá trị tinh thần thiêng liêng, biến ngôi đình thành biểu tượng của lòng yêu nước nồng nàn.

Công trình tọa lạc trên một khu đất cao ráo, phía trước có hồ nước trong xanh soi bóng cùng những hàng cây cổ thụ tỏa bóng mát quanh năm. Tổng thể đình được dựng theo bố cục hình chữ Đinh quen thuộc, gồm hai tòa chính là Tiền đường rộng rãi và Hậu cung trang nghiêm đặt dọc trục thần đạo. Toàn bộ hệ thống cột kèo vững chãi ở tòa Tiền đường năm gian được liên kết tài tình bằng kỹ thuật mộng truyền thống mà tuyệt đối không cần tới đinh sắt. Mái đình phủ ngói cổ rêu phong kết hợp cùng các đầu đao uốn cong thanh thoát tạo nên vẻ ngoài vừa bề thế, uy nghiêm lại vừa gần gũi.

                                                                                                      Nguồn ảnh: Sưu tầm

Điểm làm tớ trầm trồ nhất chính là các mảng điêu khắc gỗ tinh xảo hiện diện dày đặc trên xà ngang, cửa võng, đầu dư và bẩy hiên. Các nghệ nhân xưa đã khéo léo lồng ghép hình tượng tứ linh, tứ quý, hoa sen cùng họa tiết rồng thời Nguyễn uốn lượn uyển chuyển giữa tầng mây nước. Đan xen vào các linh vật tôn nghiêm là những cảnh sinh hoạt đồng quê mộc mạc, phản ánh chân thực nhịp sống nông nghiệp lúa nước thuở trước. Phía sâu bên trong Hậu cung là không gian thâm nghiêm với các bài vị, hoành phi câu đối sơn son thếp vàng vô cùng lộng lẫy.

Hằng năm vào tháng Hai âm lịch, khuôn viên đình Tiên Lý lại bừng lên không khí tưng bừng và rộn rã khi bước vào mùa lễ hội truyền thống. Dân làng tề tựu đông đủ để tiến hành các nghi thức tế lễ, dâng hương cổ truyền nhằm tưởng nhớ công đức của các bậc tiền nhân có công với làng xóm. Nghi lễ trang trọng này gửi gắm ước nguyện về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng trĩu hạt và cuộc sống gia đình ấm no, hạnh phúc.

Điểm nhấn văn hóa độc đáo nhất của ngày hội chính là tục kết chạ thắm thiết giữa làng Tiên Lý và làng Dầu lân cận. Mối giao hảo đặc biệt này đã tồn tại qua hàng trăm năm, khẳng định sự gắn bó keo sơn và tinh thần tương trợ lẫn nhau giữa hai làng xóm. Sau phần tế lễ, mọi người cùng hòa mình vào các canh hát văn nghệ và những trò chơi dân gian rộn ràng tiếng cười đùa. Đây là dịp tuyệt vời để thế hệ trẻ thêm trân quý phong tục cội nguồn và ý thức rõ hơn về việc bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

                                                                                                      Nguồn ảnh: Sưu tầm

Do đình là chốn sinh hoạt tín ngưỡng trang nghiêm, bạn cần chuẩn bị trang phục kín đáo, lịch sự và tránh mặc đồ ngắn khi vào thắp hương. Trong quá trình tham quan, bạn hãy chú ý giữ trật tự và tuyệt đối không sờ tay vào các hiện vật gỗ hay đồ thờ cổ sơn son thếp vàng. Nếu muốn hiểu sâu hơn về kiến trúc chạm khắc, bạn có thể trò chuyện cùng các cụ già trông coi đình để được nghe thêm nhiều giai thoại kỳ thú. Chúc bạn sẽ có một chuyến hành trình khám phá thật nhiều trải nghiệm đáng nhớ tại vùng đất Ninh Bình nhé!

Ma Thị Hải Anh (Ninh Bình)